Afrika konusunda uzman tarihçiler arasında Etiyopya’nın kıtada hiçbir zaman başarılı bir şekilde sömürgeleştirilmemiş “tek ülke” olma unvanı konusunda süre gelen bir anlaşmazlık vardır.
Bunun nedeni, 1847’de kölelik karşıtları tarafından “köleleştirilmiş Afrikalılar” için bir ev olarak kurulan Liberya’nın, teknik olarak asla -en azından hiçbir şekilde- Afrika’daki diğer yerler gibi kolonileşmemiş olması.
Liberya’yı kuran özel bir şirket olan “Amerikan Sömürgecilik Topluluğu”, ulusa bir koloni demişti, ancak Toplum, onu böyle adlandırmaya niyetli değildi. Liberya’nın “asla sömürgeleştirilmemiş” kategoriye girip girmediği başka bir gündem maddesi olabilir. Ancak Etiyopya -hala özel bir ligde – hiçbir zaman sömürgeleştirilmediğinden emin olmak için bir ulus olarak savaşa giden tek Afrika bölgesiydi.
Peki, Etiyopya zamanın kolonileştirilme politikalarını nasıl yönetti ve İtalya ve İngiltere’nin emperyalist baskılarından nasıl kurtulabildi?
Liberya ile Etiyopya’ya (daha sonra Habeşistan) 1884 Berlin Konferansı sırasında başlatılan Afrika’nın bölünmesi operasyonu sırasında dokunulmadı. Avrupalı diplomatlar, kıtanın en kuzeyinden en güneyine kadar hükümranlık bölgelerini oluştururken, Liberya bir koloni olarak görüldüğü için ihmal edildi ama Habeşistan’ın neden dokunulmadığı pek belli değil. Bazı tarihçiler, Etiyopya’nın eski saygınlığı sayesinde oluşan bir dokunulmazlıktan faydalandığını gündeme getirirler. Habeşistan ülkesi Avrupalı tarihçiler tarafından biliniyordu ve Hristiyan Dünyası ile sıkı ilişkileri vardı. Bu teori bir noktada geçerli olabilir. 14. yüzyılda, günümüz Etiyopya’sındaki Aksum Krallığı’nın hanedanı, Papa ile görüşmek üzere bir heyet gönderdiği bilinmektedir.
Etiyopya bölgesi, Berlin Konferansı’ndan sonra hafif bir rahatlama yaşamış gibi görünse de bazı Avrupa ülkeleri tarafından istila edilme düşünceleri her zaman vardı. İngiltere, Etiyopya’ya coğrafi olarak yakın olan Somali, Sudan ve Mısır’ı kontrolü altında tutmaktaydı. Tehlike, İngilizlerden gelebilirdi ama Etiyopya, İtalya’ya karşı toprak egemenliğini savunmak için 1895 Adwa Savaşı’na girecekti. 1861’de kurulan İtalya, o dönemdeki yaşlı ulusların izinden giden ve emperyalist arzularla dolu yeni bir ulustu.
Faşist Benito Mussolini yönetimindeki İtalya, ülkeyi ilhak etmek için 1935’te Etiyopya’ya geri döndü ve bu sefer başarılı oldular. 1936-1941 arasında İtalya İmparator Haile Selassie sürgüne gitmek zorunda kalacaktı. Sovyetler Birliği dışında, dünyadaki tüm büyük ülkeler İtalya’nın Etiyopya’yı ilhak etmesini tanıdı.
Dr. Faruk BUDAK